Inleefreis Benin: een reisverslag!

Begin januari 2019 trokken 13 Protos-fans naar Benin, om er de waterprojecten met eigen ogen te zien, en het mooie land te leren kennen. Samen zamelden ze een geweldig bedrag in voor onze lokale projecten. Er staan nog een aantal acties op til, eind maart kennen we het resultaat van hun inspanningen. Eén ding is zeker: de 13 hebben meer dan hun beste boontje voorgezet! Collega Sofie ging mee naar Benin en kijkt terug op een mooie reis.

Voor dag en dauw kom ik op onze vertrek dag aan op de luchthaven. Het is er nog rustig en bij een tasje thee wacht ik op de deelnemers van onze inleefreis, die deze keer naar Benin trekt! Onze SN-vlucht gaat via Abidjan naar Cotonou. 

Ready for take-off! © Sofie Page

Aangekomen in Benin valt de lome warmte zwaar op ons. Puffend onder te warme truien, jassen en bagage passeren we de douane. En daar staan Sarah, de landenvertegenwoordigster van Protos in Benin, en Simon, chauffeur en gids tijdens de reis, ons met lachende gezichten op te wachten. We worden met open armen verwelkomd in Cotonou! De rit naar het hotel is kort. Het hotel Sossa verwacht ons, dus het inchecken verloopt vlot.

Op onze eerste echte reisdag rijden we richting het noorden, tot aan het dorpje Sô-Ava. We nemen er de boot naar een eilandje waar Green Keeper Africa gevestigd is. Daar wacht Fohla Mouftaou ons op. Fohla heeft Green Keeper Africa in 2014 opgericht, met als voornaamste opdracht het uitroeien van de excessieve uitheemse waterhyacint door de plant te verwijderen uit het water en te gebruiken als een primaire grondstof. Wie meer info wil: www.greenkeeperafrica.com. Het is een aangenaam en leerrijk bezoek. Er volgt een idyllisch boottochtje over het water van de delta, richting het meer Lac Nokoué. We spotten heel wat vogels en vissers. Onze bestemming is Ganvié, een dorp op palen. We nemen de tijd om het dorp te ontdekken en hebben ogen te kort om deze gemeenschap gade te slaan. Hier leven 35.000 mensen, jong en oud, allemaal kunnen ze een boot besturen. Terug aan land, rijden we opnieuw richting Cotonou en gaan we even langs het kantoor van Protos.

De waterhyacinthen op Lac Nokoué © Sofie Page

We nemen de Route des Pêches richting Ouidah, een zandweg die langs de kust van de Atlantische Oceaan loopt. Onderweg praten we niet veel, we genieten met z'n allen van het prachtige uitzicht. We komen op tijd aan in Ouidah, waar morgen het Voodoofestival start. 10 januari is in Benin het feest van de voodoo. En daar hoort een Voodoo Festival bij. We krijgen een festivalbandje, en betreden de festivalweide via de Porte de Non Retour. Er staat een groot podium, en er zijn veel zitplaatsen rondom voorzien in de schaduw. We installeren ons met goed zicht op het podium. Een ideale plek om de uitgebreide speeches te aanhoren. Het wachten wordt beloond met prachtige dansen en muziek.

Het voodoofestival in Ouidah. © Sofie Page

Na de middag rijden we terug naar het centrum, waar we het oude Portugese fort bezoeken, dat nu een museum is. Het museum vertelt de historiek van de slavernij. Ouidah was één van de vele koninkrijken van waaruit slaven werden verhandeld. De gids vertelt aangrijpende details en het beeld dat hij schetst van het verhandelen van slaven maakt de groep stil. Als de avond valt brengt de bus ons via een aantal kleine steegjes naar een andere wereld, de wereld van de tastbare voodoo. We volgen een authentieke voodooceremonie van heel dichtbij. De overleden voorvaderen komen opnieuw tot leven - het is uniek en indrukwekkend.

De volgende dag begint vroeg zodat we op tijd kunnen doorrijden naar Lokossa. Daar bezoeken we de gloednieuwe Sanimarché. We ontmoeten er Guillaume, chef d'antenne van Protos in Lokossa, en Jean-Patient, assistant technique van Protos in Lokossa. Armel van PNE (Partenariat National de l'Eau du Bénin) is er ook bij. Ook de entrepreneur social, twee van zijn verkopers en een vertegenwoordiger van de gemeente zijn aanwezig. Het concept van de Sanimarché is vrij nieuw en omvat 3 aspecten. Ten eerste kan iedereen allerlei types toiletten bekijken. De prototypes staan opgesteld, dus elk model kan getest worden en de werkingsmethode en de prijzen worden uitgelegd. De verantwoordelijke van de verkoop en zijn assistenten gaan op pad in de dorpen en maken in kerken en gemeenschappen de Sanimarché bekend. Ook belangrijk is dat de Sanimarché hier opgesteld staat vlakbij het plaatselijke voetbalveld, waar zowel voetbalwedstrijden als evenementen plaatsvinden. Tijdens deze evenementen staan 2 blokken (een blok voor de dames, en een voor de heren) met douches en toiletten ter beschikking van de bezoekers, ze kunnen er tegen betaling gebruik van maken. De sanitaire blokken zijn eigendom van de gemeente, de inkomsten komen ten goede van de uitbaters. Ten slotte is er ook een verkooppunt van drinkwater.

De groep bij de Sanimarché. © Sofie Page

In Adame, een dorp in Athiémé, bezoeken we de artesische bron - een bron waar het water onophoudelijk met een op sommige plaatsen hoge druk naar het aardoppervlak wordt gespoten. We krijgen te horen hoe het water gebruikt wordt als drinkwater voor het dorp en als irrigatiewater op een landbouwsite van 3ha.

Na de middag rijden we naar de antenne van Protos in Lokossa. We ontmoeten er de 2de assistant technique, Appolinaire. In Dogbo bezoeken we nog een Sanimarché. Het gesprek met de uitbaatster van het drinkwaterpunt zal me lang bijblijven - de fierheid die ze heeft over haar job en verantwoordelijkheid toont aan dat het recht op water geen hol begrip is.

Op zaterdag rijden we door naar de Refuge de Papillon in Dassa van waaruit we zullen vertrekken voor een wandeling naar een van de twee heuvels van het dorp Camate. Op deze heuvels trokken de inwoners van Camate zich lang geleden terug om niet gevangen genomen te worden door andere stammen zodat ze niet als slaven konden verkocht worden. De gids begeleidt ons met boeiende weetjes over de inheemse bomen, planten en kruiden. Zoals altijd is onze groep sterk geïnteresseerd en gaat de wandeling door het dorp en deze rotsformatie traag maar gestaag vooruit. We zien katoenplanten, baobabs, maniok, en nog zoveel meer. Boven aan de top worden we beloond door een prachtig panorama.

Een waarheid als een koe, bij Dassa. © Sofie Page

Vooraleer ik vertel dat we op zondag vele uren onderweg waren, moet ik misschien kort even schetsen dat Benin een heel uitgestrekt land is, in de lengte. Op dinsdag zijn we geland in Cotonou, en de voorbije dagen reden we via Ouidah, Athiémé, Lokossa, Dogbo en Bohicon naar "het midden" van het land, waar we gisteren gestopt zijn in Dassa. Vanuit Dassa trekken we via Savalou naar de grens met Togo, om zo de weg te volgen richting Djougou. Dat is een hele rit, die ons tot in de late namiddag zoet houdt. In Djougou nemen we even tijd om op te knappen met een lekkere lunch en fris drankje. Er wachten immers medewerkers van Protos op ons, om ons alles te vertellen over HAMS: Hygiène et Assainissement en Milieu Scolaire. Ik stel hen even voor: Ganyou (assistant technique Protos), Soulé (coördinator GLEauBe - DEDRAS), Ibrahim (superviseur GLEauBe - AFDD) en Yaka (animateur - AFDD). Het HAMS-project loopt in 3 gemeentes, en per gemeente zijn er 6 scholen aangesloten. In elke klas wordt een comité samengesteld en er wordt een groter comité samengebracht met vertegenwoordigers uit elke klas, en iedereen die betrokken is bij aspecten rond hygiëne en sanitair (bv. de dames die koken voor de leerlingen). Het klascomité bestaat uit 4 leerlingen, en elke leerling heeft z’n verantwoordelijkheid: eentje is verantwoordelijk voor een propere klas, een andere zorgt er voor dat de klasgenoten proper gewassen naar school komen en propere kledij aanhebben, een derde is verantwoordelijk voor propere latrines en urinoirs en een vierde zorgt voor drinkwater voor de klas. Elke school heeft een actieplan met werkpunten, een checklist. De resultaten worden na elk schooljaar bekend gemaakt in een atelier, dus de scholen zijn op de hoogte van hun vorderingen of werkpunten.

De volgende dag trekken we de natuur in voor een safari in Parc National Pendjari, helemaal in het noorden van Benin. Het is een warme dag, dus de meeste dieren genieten van een middagdutje, teruggetrokken in de schaduw. We zien wel veel bavianen, enkele blauwe reigers, antilopen, parelhoenders, krokodillen, een witkopgier, huzaarapen, knobbelzwijnen, een nijlpaard, waterbokken, een lynx, en zoveel meer! Er zijn ook enkele vogelliefhebbers in de groep, die met de verrekijker enkele exemplaren spotten: een sabelscharrelaar, een spoorwiekgans, en nog zoveel andere soorten. Het is krap in het warme busje, dus enkelen zoeken verkoeling boven op het dak.

Safari in Penjdari! © Sofie Page

De volgende ochtend ontdekken we hoe mooi de omgeving is. 's Ochtends gaan we op pad met een gids, hij leidt ons de heuvel op en boven krijgen we een prachtig panorama zicht op de wijde omgeving. Nu iedereen goed opgewarmd is (letterlijk dan), is het tijd om af te dalen en richting de waterval te wandelen. Het luide gedonder van het water overheerst in de kuip waar het meertje ligt, omgeven door hoge, rode rotsformaties. Tijd om verkoeling te zoeken in het ijskoude water!

Na de middag bezoeken we een landbouwsite in Tchanwassaga. Binnen het project Amsana, steunt Protos een coöperatieve die op de oevers van een rivier aan landbouw doet. We worden ontvangen door enkele collega's van Protos: Pâcome en Abibata, 2 assistants techniques, en ook door een vertegenwoordiger van de gemeente en een medewerker van een lokale ngo. Ook de president van de coöperatieve is er bij, Yoro Gnagui, en nog enkele landbouwers die lid zijn van deze coöperatieve. Belangrijk is dat ze door middel van een stuw, het waterniveau van het riviertje opstuwen. Hierdoor worden de gronden natter en zijn ze het hele jaar door bruikbaar voor landbouw. Verder gebruiken ze ook pompen, aangestuurd door generatoren, om de verschillende percelen te besproeien. Op die manier hebben ze een grotere opbrengst van hun velden, en kunnen ze deze niet alleen gebruiken voor eigen consumptie in het dorp, maar kunnen ze ook een deel verkopen. Hiervoor gaan ze zelfs naar de marktdagen in Natitingou. Ze verbouwen wortel, kolen, tomaten, en nog andere lokale lekkernijen. Dit komt allemaal ten goede van de lokale gemeenschap.

Een geïrrigeerd landbouwperceel (Amsana). © Sofie Page

Wie lid wil worden van de coöperatieve moet lidgeld betalen, verder is iedereen vrij om te kiezen welke groenten hij/zij wil verbouwen. Bij de start van het project waren 12 leden betrokken, ondertussen telt de coöperatieve 45 leden en werd het terrein uitgebreid.

In 2017 organiseerden 2 deelnemers van onze reis een benefiet ten voordele van een specifiek project van Protos, namelijk een drinkwaterpunt in Dipokor. Het bezoek aan dit drinkwaterpunt staat ook op ons programma en is onze eerste stop op woensdag. Als we aankomen zien we meteen dat het drinkwaterpunt goed onderhouden is. Verschillende dames vullen er hun grote kommen en bidons met proper en fris drinkwater. Achilles Toumoudagou is tolk van dienst, hij is de animateur eau potable van de gemeente Boukombe en werkt voor de lokale ngo AFDD. Tijdens onze bezoeken aan projecten werkt het altijd op deze manier: er is iemand die het project kent, en iemand die de inwoners en hun taal kent. Op die manier kunnen we onze vragen rechtstreeks aan de dorpsbewoners stellen en krijgen we ook van hen antwoord.

Het drinkwaterpunt geeft zowel drinkwater aan de mensen, als water aan het vee. De boring is hier 41 m diep. De gebruikers betalen niet per volume, maar betalen per gezin een vaste kost per maand, namelijk 200 CFA (0,30 euro). Het geld wordt beheerd door de schatbewaarder van het drinkwaterpunt, een deel van het bedrag gaat naar het loon van de uitbaters en een ander deel wordt gebruikt voor het onderhoud en eventuele reparaties van de pomp. Emanuel Yatikoua is verantwoordelijk voor het ophalen van de gezinsbijdrage, en is een gedelegeerde van de gemeente. Een gezin bestaat uit gemiddeld 10 personen en heeft 4 bidons ’s ochtends en 4 bidons ’s avonds nodig.

Vervolgens bezoeken we opnieuw enkele landbouwprojecten die Protos ondersteunt. Abibata en Pâcome staan ons al op te wachten. We wandelen door het landschap en aan de oevers van een rivier zien we omheinde percelen waar groenten gekweekt worden. Er ontstaat een discussie tussen de ingenieurs over mogelijke oplossingen om deze mensen van water te voorzien in het droge seizoen en wat te doen met het teveel aan water in het natte seizoen, boeiend om naar te luisteren! De middaghitte dwingt ons verder te gaan en ons bezoek af te ronden. We wandelen nog tot aan een watertoren. Zonne-energie drijft een pomp aan die water omhoogtrekt uit een diepte van 60m. Het water wordt ondergronds richting de watertoren geleid en daar naar boven gestuwd. Nadien wordt het verdeeld via kranen. Opnieuw zijn de ingenieurs onder ons heel erg geboeid. De middag is al ver voorbij als we het middagmaal gebruiken. Na het eten worden we verrast door een groep traditionele dansers. We genieten van de muziek en de dans - hoe ze hun tempo kunnen volhouden in deze hitte, we hebben er bewondering voor. Iedereen wordt aangespoord mee te dansen, en dat zorgt natuurlijk voor heel wat plezier! Na het optreden rijden we door om een vrouwengroep te ontmoeten die de lokale productie van fonio – een soort quinoa – op zich neemt. Het is een heel karwei om de geoogste fonio fijn te stampen, te zeven en te drogen. We luisteren naar hun verhaal, hoe ze hebben moeten vechten voor hun plekje in de lokale handel. Ze ijveren ervoor dat hun dochters naar school gaan, zodat ze sterker op eigen benen kunnen staan. Een mooi streven waar we hen veel moed voor wensen. De avond valt, maar onze dag is nog niet voorbij. We bezoeken een typische hut, een tata Somba. Om in de sfeer te blijven, overnachten we ook in een tata, maar dan wel eentje die de volledige groep kan herbergen. Tijdens het avondmaal is er heel wat om over te praten, wat een dag!

Een tata Somba. © Sofie Page

We ontwaken in onze grote tata en bewonderen de omgeving bij daglicht. Het was immers al donker toen we hier gisteravond laat arriveerden. De baobab versiert het landschap in Benin, en ook op dit perceel kunnen we mooie exemplaren bewonderen. Vandaag wordt het een lange rit, we rijden van Boukombé naar Bohicon. Voor we aan de lange tocht beginnen, stoppen we eerst nog in de antenne van Protos in Natitingou. We ontmoeten Adam, de chef van de antenne, en ook Abiba en Pacôme zijn er bij. En wat nog het belangrijkste is, we ontdekken de werkplek van Simon: hij is niet alleen onze gids, maar deed ook heel wat voor de organisatie en voorbereiding van deze reis.

Reisorganisator en gids Simon, aan zijn bureau in Natitingou. © Sofie Page

Tiijdens onze rit van Bohicon naar Cotonou, stoppen we even aan een ananasplantage. Deze reis kregen we elke dag ananas voorgeschoteld, dus het was wel eens fijn om te zien waar die ananas eigenlijk vandaan komt. Velen weten immers niet dat de ananas de vrucht van een struik is. Aangekomen in Cotonou, lunchen we op een mooi plekje aan een baai van de Atlantische oceaan. Het is de ideale plek om even stil te staan bij het einde van deze mooie inleefreis. We halen herinneringen op, en prijzen Gaston voor zijn rijkunsten op de moeilijke Afrikaanse wegen en zijn hulp met de bagage. En we bedanken Simon, onze gids, voor de prachtige plekken die hij ons heeft laten zien en de prima organisatie van deze reis. Het was voor iedereen een groot genoegen om samen met hen te mogen reizen, ze waren een bron van vele verhalen en lokale informatie. Voor de avond valt, hebben we nog tijd om de Dantokpamarkt te bezoeken. De grootste openluchtmarkt van West-Afrika bruist van het leven. Alle Afrikaanse geuren en kleuren komen hier samen. 's Avonds worden we op tijd aan de luchthaven afgezet. We nemen afscheid van Simon en Gaston en starten onze check-in. Gelukkig zijn we op tijd, want de vele controles nemen veel tijd in beslag. Met wat vertraging vertrekt de vlucht richting Brussel, maar we landen op tijd.

De reis zit er op. Iedereen trekt naar huis. We reisden met een fantastische groep, geïnteresseerd in zowel de projecten als het dagelijkse leven van iedereen die ons pad kruiste. Hoewel Benin niet toeristisch is, hebben we toch heel wat mooie plekken gezien die de moeite waard zijn.